AI xâm chiếm trường học: nhiều học sinh ngày càng lười tư duy
AI “xâm chiếm trường học” đang trở thành một chủ đề gây tranh cãi trong cộng đồng giáo dục. Sau hơn 2 năm tìm hiểu và sử dụng các công cụ AI như ChatGPT và Claude AI, nhiều học sinh, như Nguyễn Lan Anh, học sinh trường THPT Việt Đức (Hà Nội), đã cho thấy sự kết nối gần gũi với AI trong mọi hoạt động học tập và tìm hiểu các kiến thức đời sống. Dù mang lại nhiều tiện ích, việc sử dụng AI cho bài tập về nhà đang tạo ra những hệ quả không thể xem nhẹ, làm giảm khả năng tư duy của học sinh.
Ai hỗ trợ học sinh giải quyết bài tập về nhà
Nguyễn Lan Anh chia sẻ rằng các công cụ AI, đặc biệt là ChatGPT, giúp cô tóm tắt tài liệu nhanh chóng và giải quyết bài tập khó mà không cần phải mất quá nhiều thời gian. Các công cụ này có thể giải các bài tập môn Ngữ văn, Toán, Vật lý, Hóa học, và ngay cả ngoại ngữ chỉ với vài thao tác đơn giản. Lan Anh thừa nhận rằng với ChatGPT, cô có thể nhanh chóng nhận được đáp án chính xác, thậm chí có nhiều cách giải khác nhau cho một bài toán, giúp học sinh dễ dàng lựa chọn phương án phù hợp.
Không chỉ giúp học sinh giải quyết bài tập nhanh chóng, AI còn giúp các em tự học và phát triển kỹ năng ngoại ngữ. Chỉ cần một cú nhấp chuột, các em có thể tạo bảng từ vựng, học từ mới từ bài đọc, và tự học qua các ứng dụng như Quizlet, Knowt mà không cần phải gõ lại từng từ. Việc này làm giảm bớt công sức và thời gian cho học sinh trong việc hoàn thành bài tập.
Thực trạng: AI được học sinh sử dụng rộng rãi
Thực tế, mặc dù các nhà phát triển AI giới hạn độ tuổi sử dụng là 18 trở lên, nhưng học sinh phổ thông vẫn tìm cách tiếp cận và sử dụng các công cụ như Gemini, ChatGPT, MidJourney, Grammarly, Adobe Firefly… Thậm chí, một khảo sát của AI Education (Google) vào tháng 12/2023 cho thấy 39,3% học sinh trong một trường THPT tại TP.HCM sử dụng ít nhất một công cụ AI để hỗ trợ học tập và hoàn thành bài tập. Các em chủ yếu dùng AI để giải bài tập, học ngoại ngữ, và thậm chí tìm kiếm ý tưởng cho các dự án.
Học sinh như Phan Phương Thanh, trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (TP.HCM), chia sẻ rằng trước đây cô thường tìm kiếm thông tin trên Google nhưng giờ đây, chỉ cần đặt câu hỏi cho ChatGPT là có thể hoàn thành bài tập lý thuyết nhanh chóng, từ lịch sử đến các câu hỏi về xã hội và cách ứng xử trong môn giáo dục quốc phòng.
Những hệ lụy khi học sinh quá phụ thuộc vào AI
Việc sử dụng AI để giải quyết bài tập giúp học sinh tiết kiệm thời gian, nhưng điều này đang dẫn đến sự thụ động trong tư duy của các em. Theo thầy Nguyễn Trọng Trường, giáo viên trường THPT Phenikaa (Hà Nội), việc học sinh sử dụng AI cho bài tập về nhà rất dễ nhận thấy. Bài viết trở nên sáng rõ, phong cách hành văn thay đổi, và thường thiếu sự liên kết mạch lạc. Khi giáo viên yêu cầu học sinh tóm tắt bài viết, các em không thể diễn đạt lại một cách rõ ràng, điều này chứng tỏ các em đã không tư duy về nội dung.
Hơn nữa, học sinh sử dụng AI thường có những lỗi sai giống nhau, điều này cho thấy các em chỉ đang sao chép lại câu trả lời mà không thực sự hiểu về bài học. Việc này dẫn đến sự lười biếng trong tư duy và thiếu sự sáng tạo trong học tập.
Khả năng tư duy và giải quyết vấn đề của học sinh đang bị giảm
Thực tế, việc sử dụng AI để giải quyết bài tập khiến học sinh mất đi khả năng giải quyết vấn đề và phát triển tư duy phản biện. Trí tuệ nhân tạo hiện nay chưa hoàn hảo, và không phải lúc nào các câu trả lời của AI cũng chính xác. Học sinh khi sử dụng AI không còn phải suy nghĩ, phân tích vấn đề mà chỉ cần sao chép và áp dụng công thức có sẵn từ công cụ AI.
TS Trần Bích Phương, chuyên gia độc lập về công nghệ, cho rằng việc học sinh sử dụng AI trong học tập có thể khiến các em không còn ý thức về việc đánh giá tính chính xác của thông tin mà AI cung cấp. Điều này làm mất đi khả năng phản biện và nhận thức về các vấn đề đạo đức liên quan đến việc sử dụng dữ liệu.
Những vấn đề đạo đức và bản quyền khi sử dụng AI
Việc học sinh sử dụng AI để giải quyết bài tập còn gặp phải vấn đề về vi phạm bản quyền. Nhiều học sinh sử dụng các “sáng tạo” của AI mà không trích dẫn nguồn gốc, điều này có thể dẫn đến vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. TS Lê Duy Tân, giảng viên trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TP.HCM), cho rằng việc học sinh phụ thuộc quá mức vào công nghệ không chỉ làm giảm khả năng tư duy sáng tạo mà còn gây ra các hậu quả tiêu cực cho việc học cũng như sự nghiệp tương lai của các em.
Giải pháp: Cân bằng giữa công nghệ và tư duy sáng tạo
AI đang xâm chiếm trường học, mặc dù AI mang lại những lợi ích không thể phủ nhận, nhưng các chuyên gia cho rằng việc phụ thuộc quá mức vào công cụ này có thể gây ra những hậu quả không mong muốn. Giáo dục hiện đại cần tìm cách đưa AI vào giáo dục một cách hợp lý, không chỉ giúp học sinh tiết kiệm thời gian mà còn phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo.
Để tránh sự lạm dụng AI, các trường học và giáo viên cần giáo dục học sinh về cách sử dụng AI một cách có trách nhiệm. Việc dạy trẻ cách sử dụng AI đúng cách sẽ giúp các em không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Đồng thời, giáo viên cần chú trọng việc phát triển kỹ năng phản biện và tư duy độc lập cho học sinh, từ đó đảm bảo các em không trở nên lệ thuộc vào công nghệ mà thiếu đi khả năng tự học và tự suy nghĩ.
AI đang xâm chiếm trường học và thay đổi cách học của học sinh. Mặc dù công nghệ này mang lại rất nhiều tiện ích và hỗ trợ trong việc học tập, nhưng việc phụ thuộc quá mức vào AI có thể làm giảm khả năng tư duy và sáng tạo của học sinh. Các nhà giáo dục và phụ huynh cần nhận thức được những tác động này và giúp học sinh sử dụng AI một cách hợp lý, để công nghệ này thực sự trở thành công cụ hỗ trợ trong việc phát triển kỹ năng và tư duy của các em, thay vì thay thế hoàn toàn khả năng sáng tạo của con người.
